Ταζ Μαχάλ: Το μαυσωλείο με τα χιλιάδες πετράδια και η ιστορία μίας «αιώνιας αγάπης»
- Παναγιώτα Απέργη - 21 Νοεμβρίου 2025
Το «λευκό κόσμημα», όπως είναι επίσης γνωστό το Ταζ Μαχάλ, «γεννήθηκε» για να εξιστορήσει τον έρωτα και την αιώνια αφοσίωση του αυτοκράτορα Σαχ Τζαχάν Α΄, που ανήκε στη μουσουλμανική δυναστεία των Μουγκάλ, για τη σύζυγό του, Μουμτάζ Μαχάλ, το πλήρες όνομα της οποίας ήταν Αρχουμάντ Μπάνου Μπέγκαμ. Το ζευγάρι συναντήθηκε για πρώτη φορά στην αγορά του βασιλικού συμπλέγματος και από την πρώτη ματιά αναπτύχθηκε ένας κεραυνοβόλος έρωτας, ο οποίος οδήγησε σε έναν φαντασμαγορικό γάμο. Μάλιστα, αν και για πολιτικούς λόγους, ο Σαχ Τζαχάν είχε και άλλες συζύγους, η μοναδική που λάτρεψε μέχρι τον θάνατό του ήταν η Μουμτάζ, το όνομα της οποίας σημαίνει «εκλεκτή του Παλατιού». Οι δυο τους έζησαν μαζί πάνω από είκοσι χρόνια, αποκτώντας δεκατέσσερα παιδιά, επτά από τα οποία πέθαναν κατά τον τοκετό ή σε πολύ μικρή ηλικία.
Η ιδιαίτερα μορφωμένη και καλλιεργημένη Μουμτάζ, που γνώριζε άριστα την αραβική και την περσική γλώσσα και έγραφε ποίηση, συνόδευε τον σύζυγο της σε κάθε περιοδεία και στρατιωτική αποστολή – πράγμα ασυνήθιστο εκείνη την εποχή – ενώ ήταν η πιο έμπιστη και αγαπημένη του σύμβουλος, για διπλωματικά, οικονομικά ακόμα και στρατιωτικά θέματα. Ωστόσο, σε μία από αυτές τις εκστρατείες, έχασε τη ζωή της από ακατάσχετη αιμορραγία, ενώ έφερνε στον κόσμο το τελευταίο τους παιδί. Ο θάνατός της συγκλόνισε τον Τζαχάν, ο οποίος αφού την έθαψε, κλείστηκε στο δωμάτιο του αρνούμενος οποιαδήποτε επικοινωνία και, όταν επανήλθε μετά από εννέα μέρες, ήταν ένας άλλος άνθρωπος. Τα μαλλιά του είχαν ασπρίσει τελείως, παρέμενε σιωπηλός και στράφηκε στην τέχνη, προσπαθώντας μάταια να βρει παρηγοριά.
Τελικά, θέλοντας να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη της συζύγου του, ο Τζαχάν κάλεσε τους κορυφαίους αρχιτέκτονες της εποχής με μεταβούν στην Άγκρα, προκειμένου να οικοδομηθεί το επίγειο αντίγραφο της ουράνιας κατοικίας της Μουμτάζ στον παράδεισο, όπως το φαντάζονταν, ένα μνημείο και τόπο ανάπαυσης της ψυχής της, που όμοιό του δεν θα υπήρχε στον κόσμο. Ο μύθος θέλει τη σύλληψη της ιδέας για την ανέγερση του μαυσωλείου να προήλθε από έναν στίχο του Μπιμπαντάλ Χαν, του αυτοκρατορικού χρυσοχόου και ποιητή, με το έργο να ξεκινά το 1632, στη νότια όχθη του ποταμού Γιαμούνα, και να ολοκληρώνεται συνολικά είκοσι δύο χρόνια αργότερα.
Επικεφαλής του συμβουλίου αρχιτεκτόνων και σχεδιαστής του έργου ήταν ο Ουστάντ Αχμάντ Λαχαουρί, κύριος εκφραστής μνημειωδών έργων που έχουν γίνει σημεία αναφοράς της αρχιτεκτονικής έκφρασης της περιόδου, ο οποίος θεωρούνταν ιδιαίτερα δεξιοτέχνης, καθώς συνδύαζε καλλιγραφικά, γεωμετρικά και συμμετρικά στοιχεία, χρησιμοποιώντας το μάρμαρο και τον ψαμμίτη.
Αυτή τη φορά, συνδυάζοντας την περσική, ινδική και ισλαμική τεχνοτροπία, ο Λαχαουρί σχεδίασε και κατασκεύασε το κτίσμα ως μια ενιαία οντότητα σύμφωνα με τις επιταγές αυτής της πρακτικής, καθιστώντας αδύνατη οποιαδήποτε μελλοντική προσθήκη ή αλλαγή. Παράλληλα, εγκατέστησε προηγμένα υδραυλικά συστήματα, που διοχέτευαν νερό στους συμμετρικά διαμορφωμένους κήπους και εντυπωσιακά διακοσμητικά στοιχεία, μεταξύ των οποίων την pietra dura, που συνδυάζει μάρμαρο, το οποίο στη διάρκεια της ημέρας παίρνει διάφορες αποχρώσεις ανάλογα με το φως, και χιλιάδες πολύτιμους και ημιπολύτιμους λίθους όπως αχάτη, λαζουρίτη, νεφρίτη, κρύσταλλο, αμέθυστο, νεφρίτη, ρουμπίνια, διαμάντια και μαργαριτάρια, αλλά και καλλιγραφικά στοιχεία και στίχους από το Κοράνι. Μάλιστα, για να εξασφαλιστεί μια ομοιόμορφη εμφάνιση, εμφάνιση ο καλλιγράφος φρόντισε να μειώσει σταδιακά τους χαρακτήρες ώστε να μοιάζουν ότι έχουν ίδιο ύψος.
Ήξερες ότι…
✱ Στο εσωτερικό του Ταζ Μαχάλ υπάρχουν μόνο κενοτάφια, καθώς οι αληθινοί τάφοι της Μουμτάζ Μαχάλ και του Σαχ Τζαχάν βρίσκονται σε ένα χαμηλότερο θάλαμο, σύμφωνα με τα ισλαμικά έθιμα ταφής.
✱ Ένας δημοφιλής μύθος υποστηρίζει ότι ο Σαχ Τζαχάν διέταξε να κόψουν τους αντίχειρες των τεχνιτών για να τους εμποδίσει να αντιγράψουν το Ταζ Μαχάλ.
✱ Μια από τις πιο δημοφιλείς θεωρίες αναφέρουν ότι ο Σαχ Τζαχάν σκόπευε να χτίσει ένα Μαύρο Ταζ Μαχάλ για τον εαυτό του στην αντίπερα όχθη του ποταμού Γιαμούνα. Ωστόσο, το όνειρό του διακόπηκε όταν φυλακίστηκε από τον ίδιο του τον γιο, τον Αουρανγκζέμπ. Ορισμένα ερείπια στην άλλη όχθη του ποταμού υποδηλώνουν ότι αυτός ο μύθος μπορεί να έχει μια δόση αλήθειας.
✱ Το Ταζ Μαχάλ είναι ψηλότερο από τον διάσημο Μιναρέ Κουτμπ, ο οποίος ανοικοδομήθηκε το 1311 και έχει χαρακτηριστεί ως αριστούργημα Ινδοϊσλαμικής αρχιτεκτονικής, ενώ βρίσκεται στον κατάλογο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO.
✱ Πιστεύεται ότι για την ολοκλήρωση της κατασκευής του λευκού μαυσωλείου δαπανήθηκαν περίπου 32 εκατομμύρια ινδικές ρουπίες, ενώ σήμερα το κόστος κατασκευής του Ταζ Μαχάλ θα ήταν περίπου 70 δισεκατομμύρια ινδικές ρουπίες.
✱ Για να κατασκευαστεί το σύμβολο της αγάπης του Τζαχάν, απεστάλησαν υλικά από το Παντζάμπ, το Ρατζαστάν, τη Σρι Λάνκα, το Θιβέτ και την Κίνα.
✱ Στο εσωτερικό του μαυσωλείου είναι χαραγμένα συνολικά και τα 99 ονόματα του Αλλάχ.
✱ Αρχικά, ο Τζαχάν ήθελε να χτίσει το μαυσωλείο στη γενέτειρα της Μουμτάζ, το Μπουρχανπούρ, απένταντι από τη Μάντια Πραντές. Ωστόσο, καθώς η κύρια πηγή μαρμάρου βρισκόταν στο Ρατζαστάν, αποφασίστηκε ότι η Άγκρα θα ήταν καλύτερη επιλογή, αν μη τι άλλο για να βοηθηθούν οι ελέφαντες, που μετέφεραν τα υλικά.
✱ Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο ινδικός λαός και οι Βρετανοί αποικιοκράτες ανησυχούσαν όλο και περισσότερο για τις αεροπορικές επιδρομές του Άξονα, δεδομένου ότι τα μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς ήταν πολύτιμα λάφυρα για τους Ιάπωνες πιλότους. Έτσι, για να αποσπάσουν την προσοχή του εχθρού, στήθηκαν μπαμπού σκαλωσιές γύρω από το κτίριο και στη συνέχεια καλύφθηκαν με πασσάλους, επίσης κατασκευασμένους από μπαμπού, ώστε να μοιάζει με μια γιγαντιαία ξύλινη περίφραξη. Το σχέδιο λειτούργησε τόσο καλά, που ένα παρόμοιο σχέδιο χρησιμοποιήθηκε το 1971 κατά τη διάρκεια του Ινδο-Πακιστανικού Πολέμου, αν και τότε ο μαρμάρινος θόλος καλύφθηκε με ένα καμουφλάζ πλέγμα σε χακί χρώμα και κλαδιά με πλούσια φυλλώματα.
