Το πρωτοποριακό αρχιτεκτονικό αποτύπωμα του Τσίλλερ στη Θεσσαλονίκη

• Παναγιώτα Απέργη - 22 Σεπτεμβρίου 2024

Ο Ερνστ Τσίλλερ, ο πρώτος από τα εννιά παιδιά της οικογένειας, γεννήθηκε στις 22 Ιουνίου 1837 και σπούδασε αρχιτεκτονική στη Βασιλική Σχολή Οικοδομικών Κατασκευών της Δρέσδης. Τελειώνοντας τις σπουδές του και έχοντας λάβει δύο μετάλλια για τις επιδόσεις του, προσελήφθη ως σχεδιαστής στο αρχιτεκτονικό γραφείο του διάσημου Δανού αρχιτέκτονα Θεόφιλου Χάνσεν, μια συνάντηση που καθόρισε τη μετέπειτα επαγγελματική του πορεία, ενώ φοιτούσε παράλληλα στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης

Το 1834, την περίοδο που η Αθήνα ανακηρύχθηκε πρωτεύουσα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, ο Τσίλλερ, που από το 1868 εγκαταστάθηκε οριστικά στην Αθήνα λαμβάνοντας και την ελληνική υπηκοότητα, άρχισε να μετατρέπει το «λασποχώρι» σε μία όμορφη ευρωπαϊκή πόλη, ενώ λίγα χρόνια αργότερα κατέλαβε την έδρα της Αρχιτεκτονικής του Σχολείου των Τεχνών. Βέβαια, το 1883, απολύθηκε από το πανεπιστήμιο, καθώς αρνήθηκε να συγκαλύψει τις οικονομικές καταχρήσεις που καθυστερούσαν την ανέγερσή του Ζαππείου.

Αυτό που διέκρινε πάντα τον Τσίλλερ ήταν η προσπάθειά του να συνδυάζει την ελληνική με τη γερμανική παράδοση, ενσωματώνοντας στα έργα του αρχαιοελληνικά και αναγεννησιακά στοιχεία, παράλληλα, πάντα, με το προσωπικό του στιλ και τις πρωτοποριακές τάσεις, όπως ήταν ο τεχνητός εξαερισμός, η κεντρική θέρμανση, τα ρολά στις επιχειρήσεις, τα χυτοσιδηρά κιγκλιδώματα και τα σιδηρά υποστυλώματα.

Στην προσωπική του ζωή υπήρξε παντρεμένος με τη σολίστ πιάνου και συνθέτρια Σοφία Δούδου, με την οποία απέκτησε πέντε παιδιά: τρεις κόρες και δύο γιους.

Ωστόσο, το τέλος του δεν ήταν αντάξιο της διεθνούς ακτινοβολίας του έργου του, που στάθηκε σταθμό για την ιστορία της Ελλάδας, καθώς, στις αρχές του 20ού αιώνα, οι επενδύσεις που έκανε απέτυχαν και στην προσπάθεια του να καλύψει τους πιστωτές του έχασε σχεδόν ολόκληρη την περιουσία του. Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια της ζωής του αναγκάστηκε να εκποιήσει ακόμα και προσωπικά του αντικείμενα, προκειμένου να έχει τα απαραίτητα για την επιβίωση του, πωλώντας σε πλειστηριασμό, το 1912, ακόμη και το σπίτι του, το Μέγαρο Τσίλλερ.

Ο σπουδαίος αρχιτέκτονας έφυγε από τη ζωή το Νοέμβριο του 1923, σε ηλικία 86 ετών, αφήνοντας πίσω του μια πλούσια παρακαταθήκη μεταξύ των οποίων την Εθνική Βιβλιοθήκη, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, το Παναθηναϊκό Στάδιο, αλλά και το Προεδρικό Μέγαρο.

Εξίσου σημαντική, εάν και λιγότερο πλούσια, υπήρξε η αρχιτεκτονική παρουσία του στη Θεσσαλονίκη, όπου σχεδίασε μόνο τρία οικήματα και, συγκεκριμένα:

♦ το Ελληνικόν Γυμνάσιον [πρώην Οικοκυρική Σχολή και πλέον 13ο Γυμνάσιο]: Το κτίριο, που αποτελεί ένα ενδιαφέρον δείγμα νεοκλασικής αρχιτεκτονικής, με τις όψεις να κοσμούνται με αξιόλογα διακοσμητικά στοιχεία, ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1892 και άρχισε να λειτουργεί το 1893. Μάλιστα, η δαπάνη για την αγορά του οικοπέδου και για όλες τις εργασίες κατασκευής καλύφθηκαν στο μεγαλύτερο μέρος από τη χορηγία του Ανδρέα Συγγρού, με το κτίσμα να φιλοξενεί όχι μόνο το πρώτο Διδασκαλείο στο οποίο φοιτούσαν τα αγόρια της ελληνικής κοινότητας της πόλης, αλλά και την Αρσάκειο Οικοκυρική Επαγγελματική Σχολή Θεσσαλονίκης.

♦ το Γενικό Προξενείο της Ελλάδας στη Θεσσαλονίκη [πλέον Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα]: Το συγκεκριμένο κτίριο θεωρείται το «δίδυμο» του προηγούμενου οικοδομήματος, που κατασκευάστηκε επίσης με δωρεά του Ανδρέα Συγγρού, το 1893 δίπλα ακριβώς από τον Μητροπολιτικό Ναό Γρηγορίου Παλαμά. Αν και, σκοπός της κατασκευής ήταν να στεγάσει το Γενικό Προξενείο της Ελλάδας στη Θεσσαλονίκη, τα επόμενα χρόνια υπήρξε το μυστικό επιτελικό κέντρο του Μακεδονικού Αγώνα με επικεφαλής τον πρόξενο Λάμπρο Κορομηλά και, μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, στέγασε κατά σειρά τη Γεωργική Τράπεζα Μακεδονίας, την Εθνική Τράπεζα, και, τελικά, το Μουσείου Μακεδονικού Αγώνα.

♦ τον Ναό Αγίου Γρηγορίου Παλαμά: το αρχικό οικοδόμημα, η πρώτη εκκλησία με τρούλο, κτίστηκε προς τιμήν του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, ο οποίος έζησε στην πόλη από το 1325-1359 και διετέλεσε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, αλλά καταστράφηκε το 1890, κατά τη διάρκεια της μεγάλης πυρκαγιάς που κατέκαψε το κέντρο της τότε πόλης. Μάλιστα, το βασικό αρχιτεκτονικό σχέδιο του ναού ήταν δημιούργημα του Τσίλλερ, αλλά ο ναός ολοκληρώθηκε με αλλαγές του αρχιτέκτονα Ξενοφώντα Παιονίδη.