Λογοτεχνικά αριστουργήματα στη μεγάλη οθόνη #1: Η Σταχομαζώχτρα
- Παναγιώτα Απέργη - 19 Σεπτεμβρίου 2026
Το newstrip.gr εγκαινιάζει τη νέα σειρά αφιερωμάτων με τίτλο «Λογοτεχνικά αριστουργήματα στη μεγάλη οθόνη» με την κινηματογραφική μεταφορά της «Σταχομαζώχτρας» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη σε σενάριο και σκηνοθεσία Παναγιώτη Ράππα.
Ο χρόνος μάς μεταφέρει στα Χριστούγεννα του 1889, όταν ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης δημοσίευσε για πρώτη φορά στην εφημερίδα «Εφημερίς» τη «Σταχομαζώχτρα», ένα χριστουγεννιάτικο διήγημα, το οποίο μερικά χρόνια αργότερα, το 1912, εκδόθηκε σε βιβλίο μαζί με άλλα επτά χριστουγεννιάτικα διηγήματα του συγγραφέα.
Η ιστορία διαδραματίζεται στη Σκιάθο της δεκαετίας του 1870, με βασική πρωταγωνίστρια τη θεια Αχτίτσα, την επονομαζόμενη Σταχομαζώχτρα, μια ταλαιπωρημένη γυναίκα, που έχοντας χάσει σύζυγο, κόρη και δυο γιους σε ναυάγια, έμεινε μόνο ένα γιο, μετανάστη στην Αμερική, η τύχη του οποίου αγνοούνταν. Ο γαμπρός της εγκατέλειψε τα παιδιά του, ζούσε άσωτη ζωή και ξαναπαντρεύτηκε, ενώ η ίδια προσπαθούσε με κάθε τρόπο να τα μεγαλώσει, με την καθημερινότητα να είναι εξαιρετικά σκληρή, καθώς δεν υπήρχε πάντα φαγητό στο τραπέζι ούτε φωτιά στο τζάκι.
Έτσι, η Σταχομαζώχτρα, τυπικό παράδειγμα της μητριαρχικής σκιαθίτικης κοινωνίας, που σήκωνε στις πλάτες της τα οικογενειακά βάρη, επιβεβαιώνοντας τον ισχυρισμό των μελετητών του Παπαδιαμάντη ότι το καθήκον των ηλικιωμένων ηρωίδων του προς την οικογένεια δεν τελείωνε με τα γηρατειά, εκτός από τις δουλειές του σπιτιού, εργαζόταν στα χωράφια των συγχωριανών της, φθάνοντας μέχρι του σημείου να ζητιανέψει ψωμί.
Η τύχη, ωστόσο, της οικογένειας άλλαξε, όταν ο χαμένος γιος της θειας Αχτίτσας έστειλε μαζί με ένα γράμμα μερικές συναλλαγματικές, τις οποίες ο έμπορος του χωριού προσπάθησε ανεπιτυχώς να εκμεταλλευτεί, αλλά...η συνέχεια επί της οθόνης ή του βιβλίου.
Γνωρίζατε ότι…
Οι χήρες αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της παπαδιαμαντικής κοινωνίας, υφιστάμενες συχνά μια σειρά περιορισμών, ιδιαίτερα όταν έχουν την ευθύνη των παιδιών τους, τα οποία καλούνται να αναθρέψουν απόντος του πατέρα. Σε αρκετές περιπτώσεις, πλάι στη φτωχή χήρα που αναγκάζεται να αγωνιστεί για την επιβίωση τη δική της και των παιδιών της, ο Παπαδιαμάντης παρουσιάζει τη χήρα, που διαθέτει κάποια οικονομική ευμάρεια, ενώ δεν είναι λίγες οι αναφορές που οι ηλικιωμένες χήρες διακρίνονται για την κοινωνική τους «αναβάθμιση», καθώς από ελεγχόμενες γυναίκες αποκτούν τον ρόλο του ελεγκτή των νεότερων, πόσω μάλλον των θυγατέρων ή των νυφών τους. Έτσι, οι ηλικιωμένες γυναίκες μπορούν να κυκλοφορούν χωρίς να φοβούνται τις «κακές γλώσσες», πρωταγωνιστούν σε γειτονικές έριδες, ενώ πρωτοστατούν ακόμη και σε μαγικές τελετές.
Αν αγάπησες τη «Σταχομαζώχτρα»…
Η «Σταχομαζώχτρα» δεν είναι η μόνη ιστορία του Παπαδιαμάντη με πρωταγωνίστρια μία γιαγιά-μάνα, καθώς τον μητρικό μανδύα προς τα εγγόνια τους έχουν πολλές παπαδιαμαντικές γιαγιάδες, οι οποίες, ιδίως στη απώλεια των γονιών, αντικαθιστούν – ή ενίοτε υποκαθιστούν – τον πατέρα ή τη μητέρα.
Μία από αυτές είναι η γριά Χαρμολίνα από τη «Θητεία τῆς πενθερᾶς» η οποία, έχοντας χηρέψει νιόπαντρη, ανέθρεψε τη μοναχοκόρη της, την Ασημένια, και μετέπειτα τα οκτώ της εγγόνια, η θεια Μαριώ η «Ντελησυφέρω», που παρά τον αψύ της χαρακτήρα, ηΝτελησυφέρω κερνά και γιορτάζει με τους συγχωριανούς της, αλλά και η γριά Λούκαινα από τη «Τὸ Μυρολόγι τῆς φώκιας», που περιγράφεται ως «χαροκαμένη πτωχή γραία» η οποία έχει χάσει πέντε παιδιά και ένα εγγόνι.
